Varens zijn de overlevers van het plantenrijk. Ze waren er al lang voordat er bloemen of bomen bestonden, en dat merk je aan hun nuchtere karakter. Ze hebben geen opvallende bloemen nodig om de aandacht te trekken; hun kracht zit in de vorm en de textuur van het blad.
Heb je een donkere hoek naast de schuur of een plek onder een dichte boom waar niets lijkt te willen groeien? Varens zijn je beste vrienden. Hier lees je welke soorten je moet hebben en waarom ze onmisbaar zijn voor een gezonde schaduwtuin.
Waarom varens uniek zijn
In tegenstelling tot bijna alle andere tuinplanten planten varens zich niet voort met zaden, maar met sporen. In het voorjaar vertonen ze een van de mooiste spektakels van de natuur: de jonge bladeren die als strak opgerolde ‘krullen’ uit de grond komen en langzaam uitrollen.
Experttip: “Varens houden van een hoge luchtvochtigheid. Zet ze daarom niet op een tochtige plek waar de wind vrij spel heeft; daar verdrogen de fijne bladeren sneller dan je kunt gieten. Een beschut hoekje tussen muren of onder struiken is ideaal.”
De Top 5 varens voor jouw tuin
Niet elke varen is hetzelfde. Sommige blijven in de winter groen, terwijl andere spectaculair groot worden.
| Naam (Nederlands) | Wintergroen? | Hoogte | Kenmerk |
| Mannetjesvaren (Dryopteris) | Nee | 80-100 cm | De klassieke bosvaren. Groot, robuust en zeer sterk. |
| Naaldvaren (Polystichum) | Ja | 40-60 cm | Prachtig glimmend, donkergroen blad dat ook in de winter strak blijft. |
| Tongvaren (Asplenium) | Ja | 30-40 cm | Geen geveerd blad, maar lange ’tongen’. Heel apart uiterlijk. |
| Struisvaren (Matteuccia) | Nee | 120 cm | Maakt prachtige hoge kelken. Let op: kan gaan woekeren. |
| Dubbelloof (Blechnum) | Ja | 30 cm | Een kleinere varen die perfect werkt als bodembedekker. |
De juiste bodem (Het bosgevoel)
Varens groeien van nature op de bosbodem. Dat betekent dat ze houden van grond die rijk is aan organisch materiaal.
- Humus: Meng bij het planten flink wat bladcompost of aanplantgrond door het gat.
- Vocht: De grond moet vochtig blijven, maar niet drijnat. Varens haten ‘stagnant water’ (stilstaand water bij de wortels), maar ze mogen ook nooit volledig uitdrogen.
Onderhoud met een knipoog naar de natuur
Varens vragen verrassend weinig werk. De belangrijkste regel is: laat het oude blad in de winter zitten.
- Winterbescherming: Het dode, bruine blad van het vorige jaar beschermt het hart van de varen tegen vorst.
- Schoonmaak: Pas in maart, als je de nieuwe ‘krullen’ uit de grond ziet komen, knip je het oude blad weg. Zo ziet je varen er direct weer fris en groen uit.
Conclusie
Varens brengen een tijdloze rust in de tuin. Ze zijn de perfecte tegenhanger van de vaak drukke, bloeiende borders in de zon. Door te spelen met verschillende bladkleuren — van het bijna zwarte groen van de Naaldvaren tot het frisse groen van de Mannetjesvaren — maak je van een donkere hoek een weelderige oase waar je in de zomer heerlijk kunt afkoelen.
Veelgestelde vragen
De meeste varens verbranden in de volle zon. Hun dunne bladeren kunnen de hitte niet aan. Er zijn echter uitzonderingen zoals de Koningsvaren (Osmunda regalis), mits deze op een plek staat waar de grond constant erg nat is. Voor 90% van de varens geldt echter: halfschaduw tot schaduw is een must.
De makkelijkste manier is door ze te ‘scheuren’. Graaf in het vroege voorjaar een grote pol uit en steek deze met een scherpe spade in twee of drie stukken. Zorg dat elk deel een goed wortelstelsel en een groeipunt heeft en plant ze direct weer terug op hun nieuwe plek.
Dit is bijna altijd een teken van een tekort aan water of een te lage luchtvochtigheid. Als varens te droog staan, worden de randen van de bladeren eerst bruin en krullen ze om. Geef tijdens droge periodes in de zomer extra water, bij voorkeur ’s ochtends vroeg bij de voet van de plant.
